روز جهانی زن هر ساله در ۸ مارس در سراسر جهان گرامی داشته میشود. این روز نماد مبارزه برای برابری جنسیتی، دفاع از حقوق زنان و بزرگداشت دستاوردهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی آنان است. روز جهانی زن فرصتی برای بازنگری در چالشها و پیشرفتهای مرتبط با جایگاه زنان در جوامع مختلف به شمار میرود.
تاریخچه روز جهانی زن
ریشههای روز جهانی زن به سال ۱۹۰۸ و اعتصاب کارگران زن صنایع پوشاک در نیویورک بازمیگردد. این زنان که با ساعتهای کاری طولانی، دستمزد اندک و شرایط نامناسب روبهرو بودند، برای احقاق حقوق خود دست به اعتراض زدند. در جریان این اعتراضات، آتشسوزی مرگباری در کارخانه رخ داد که به جانباختن ۱۲۹ زن انجامید و به نمادی از بیعدالتی علیه زنان بدل شد.
در ۲۸ فوریه ۱۹۰۹، نخستین مراسم رسمی «روز زن» توسط حزب سوسیالیست آمریکا برگزار شد. چند سال بعد، در ۸ مارس ۱۹۱۷، زنان بافنده در پتروگراد با شعار «نان و صلح» تظاهراتی برپا کردند که نقش مهمی در تحولات سیاسی روسیه داشت. از آن زمان، تاریخ ۸ مارس به عنوان روز جهانی زن تثبیت شد.
هدف از نامگذاری روز جهانی زن
هدف اصلی این روز، افزایش آگاهی عمومی درباره حقوق زنان و ترویج برابری جنسیتی در تمامی عرصههاست. از مهمترین محورهای این روز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مقابله با خشونت و تبعیض علیه زنان
- حمایت از سلامت و حقوق باروری
- رفع نابرابریهای شغلی و اقتصادی
- تقویت مشارکت اجتماعی و سیاسی زنان
- پاسداشت دستاوردهای فرهنگی و اجتماعی زنان
روز جهانی زن بستری برای گفتوگو، مطالبهگری و تغییرات اجتماعی پایدار فراهم میکند.
بزرگداشت روز جهانی زن در جهان
شیوه بزرگداشت این روز در کشورهای مختلف متفاوت است. در برخی کشورها، ۸ مارس تعطیل رسمی است و برنامههایی برای قدردانی از نقش زنان برگزار میشود.
در اوایل قرن بیستم، این روز در کشورهای سوسیالیستی به عنوان نماد مبارزه طبقاتی و حقوق زنان شناخته میشد. در آلمان، نخستین مراسم رسمی روز زن در سال ۱۹۱۴ برگزار شد. سازمان ملل متحد نیز در سال ۱۹۷۷، روز ۸ مارس را به عنوان «روز حقوق زنان و صلح بینالمللی» به رسمیت شناخت؛ اقدامی که جایگاه جهانی این مناسبت را تقویت کرد.
روز زن در ایران؛ تلفیق سنت و نگاه جهانی
در ایران، بزرگداشت زنان در دو چارچوب دیده میشود:
روز زن و مادر (ملی‑مذهبی): در تقویم رسمی کشور، سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) به عنوان روز زن و مادر نامگذاری شده است. این روز نمادی از ارزشهای اخلاقی، خانوادهمحوری و مقام والای مادر است.
روز جهانی زن (۸ مارس): این روز نیز در میان گروههای فرهنگی و اجتماعی گرامی داشته میشود و فرصتی برای گفتوگو پیرامون حقوق زنان و برابری جنسیتی فراهم میکند.
سپندارمذگان؛ پیشینه کهن احترام به زنان
در ایران باستان، پنجمین روز ماه اسفند به نام سپندارمذگان یا مردگیران شناخته میشد. این جشن به زنان اختصاص داشت و نشانهای از احترام، عشق و قدردانی از همسران و مادران بود. سپندارمذگان امروزه به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران، یادآور جایگاه والای زنان در تمدن ایرانی است.
جنبش حق رأی زنان
یکی از مهمترین دستاوردهای تاریخی جنبش زنان، دستیابی به حق رأی بود. این جنبش که از اروپا و آمریکای شمالی آغاز شد، در سال ۱۹۱۷ به موفقیتهایی مهم دست یافت و سپس در بسیاری از کشورهای جهان گسترش پیدا کرد. کنفرانسها و همبستگیهای بینالمللی نقش کلیدی در تحقق این حق ایفا کردند.
جمعبندی
روز جهانی زن تنها یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه نماد تاریخی تلاش برای عدالت، برابری و کرامت انسانی است. از اعتراضهای کارگری در نیویورک تا تظاهرات زنان پتروگراد و به رسمیت شناختن این روز توسط سازمان ملل، ۸ مارس یادآور نقش زنان در شکلدهی به جهان امروز است. در ایران نیز این روز، در کنار مناسبتهای ملی و تاریخی، فرصتی برای تأمل درباره جایگاه و حقوق زنان فراهم میکند.
روز جهانی زن چه روزی است؟
۸ مارس هر سال به عنوان روز جهانی زن در سراسر جهان گرامی داشته میشود.
چرا ۸ مارس به روز جهانی زن اختصاص دارد؟
این تاریخ به اعتراضها و جنبشهای کارگری و سیاسی زنان در اوایل قرن بیستم بازمیگردد.
روز جهانی زن چه هدفی دارد؟
افزایش آگاهی درباره حقوق زنان و ترویج برابری جنسیتی در جامعه.
روز زن در ایران چه زمانی است؟
در تقویم رسمی ایران، ۲۰ جمادیالثانی روز زن و مادر است.
سپندارمذگان چیست؟
جشنی باستانی در ایران برای بزرگداشت زنان که در پنجم اسفند برگزار میشد.
